عرشیا زارع‌زاده در گفت‌وگو با ایلنا
عرشیا زارع‌زاده معتقد است که سینمای ایران برای ورود به دوره‌ای تازه، علاوه بر برخورداری از استعدادهای جوان و ظرفیت‌های خلاقانه، به بازنگری در ساختارهای تولید، شیوه حمایت از فیلم‌سازان مستقل و مناسبات حرفه‌ای نیاز دارد.
عرشیا زارع‌زاده، کارگردان فیلم کوتاه و تئاتر، در گفت‌وگو با ایلنا، ضمن تأکید بر ضرورت اصلاح نظام تهیه‌کنندگی و عبور از مناسبات دلال‌محور، اعتماد به نسل جدید فیلم‌سازان را وابسته به توانایی و اعتبار حرفه‌ای آن‌ها دانست و درباره موانع ورود جوانان به سینما، نقش جشنواره‌های فیلم کوتاه، تأثیر آموزش دانشگاهی و ظرفیت نسل جدید برای ایجاد تحول در زبان سینمای ایران سخن گفت.
عرشیا زارع‌زاده با اشاره به تغییرات ضروری در ساختار سینمای ایران، نظام تهیه‌کنندگی را مهم‌ترین بخش نیازمند اصلاح دانست و گفت: بی‌تردید نظام تهیه‌کنندگی باید تغییر کند. سیستم فعلی غالباً دلال‌محور است، نه مؤلف‌محور. ما به تهیه‌کنندگانی نیاز داریم که درک دراماتیک، شناخت فستیوالی و نگاه صنعتی بین‌المللی داشته باشند، نه اینکه صرفاً واسطه انتقال پول و امضای مجوز باشند. وقتی تهیه‌کننده دانا باشد، خودبه‌خود اکران اصلاح می‌شود و مؤلف واقعی در پستو نمی‌ماند.
این کارگردان جوان درباره دشواری ورود علاقه‌مندان به عرصه سینما و نقش روابط و مناسبات غیررسمی در این مسیر بیان کرد: پشت درهای بسته نشستن و ناله کردن از پارتی‌بازی، کار بازنده‌هاست. بله، رانت وجود دارد و مناسبات بسته است، اما این دیوارها شکستنی است.
وی با اشاره به سابقه فعالیت خود از دوران نوجوانی افزود: من از سیزده- چهارده سالگی در این خاک و خون رشد کرده‌ام، از کف صحنه تا دانشگاه. وقتی شما اثری بسازید که از فرط استاندارد بودن و نبوغ غیرقابل چشم‌پوشی باشد، سیستم ناچار می‌شود راه را برایتان باز کند. رابطه واقعی در این حرفه ساختنی است، نه خریدنی؛ رابطه حاصل احترامی است که بقیه به تسلط فنی و اجرایی تو می‌گذارند.
زارع‌زاده در ادامه با اشاره به جایگاه نسل جدید در سینمای ایران و میزان اعتماد به کارگردانان جوان تصریح کرد: اعتماد چیزی نیست که به ما تعارف کنند؛ اعتباری است که باید آن را تسخیر کرد. انحصارطلبی همیشه بوده و نسل‌های گذشته داوطلبانه صندلی خود را ترک نمی‌کنند. اما جریان کهنه دیگر پاسخی برای جامعه بیدار امروز ندارد. ما منتظر ارثیه یا بخشش کسی نمی‌مانیم؛ با تسلط تکنیکی و کارهای بزرگی که یکی پس از دیگری رقم می‌زنیم، فضا را تحویل می‌گیریم.
این هنرمند با اشاره به نقش جشنواره‌های فیلم کوتاه در مسیر حرفه‌ای فیلم‌سازان جوان بیان کرد: فیلم کوتاه آزمایشگاه نبوغ است، نه یک شوخی آماتوری. حضور موفق در جشنواره‌ها نشان می‌دهد که تو زبان گرامر سینما، اقتصاد زمان و تأثیر بر مخاطب بین‌المللی را بلدی. راهیابی فیلم‌ها به فستیوال‌ها یک شناسنامه مشروع است، اما کافی نیست. فستیوال به تو بلیت ورود به رینگ را می‌دهد، اما در سینمای بلند باید نشان بدهی که نفس کشیدن برای دو ساعت درام سنگین و رهبری صدها نفر را در تولید داری.
این کارگردان جوان با اشاره به تأثیر فناوری‌های جدید و ابزارهای دیجیتال بر فرآیند فیلم‌سازی خاطرنشان کرد: دسترسی به تکنولوژی، ابزار را دموکراتیزه کرده، اما نبوغ را نه. امروز هر کسی می‌تواند با یک تلفن هوشمند راش ضبط کند، اما سینما قاب‌بندی جهان و جهان‌بینی زیسته است. اتفاقاً به خاطر انبوه این تصاویر سطحی، دیده شدن برای مؤلف واقعی سخت‌تر و در عین حال شفاف‌تر شده؛ چون در اقیانوس کارهای متوسط، یک سکانس با دکوپاژ دقیق و روان‌شناسی درست، مثل الماس می‌درخشد.
وی در بخش دیگری از این گفت‌وگو با اشاره به جایگاه آموزش آکادمیک در تربیت فیلم‌سازان و ضرورت کسب تجربه عملی گفت: آکادمی چشمانت را باز می‌کند، اما صحنه استخوان‌هایت را می‌سازد. من سال‌هاست در دانشگاه مشغول به تحصیلم، اما اگر کار روی صحنه، کارگردانی تئاتر سنگینی مثل «کندو ۱» و خاک خوردن در پشت صحنه نبود، تئوری صرف از من یک منتقد گوشه‌گیر می‌ساخت، نه یک ژنرال میدان تولید.
این کارگردان با تأکید بر ضرورت تلفیق دانش نظری و تجربه عملی افزود: ترکیب این دو نجات‌بخش است؛ تئوری به کارت عمق فلسفی می‌دهد و تجربه عملی به دکوپاژت ضرباهنگ و واقع‌گرایی.
زارع‌زاده در ادامه با بیان توصیه‌ای به فیلم‌سازان جوان که در ابتدای مسیر کارگردانی قرار دارند، گفت: غرور کاذب را کنار بگذارید و کار را از سخت‌ترین نقطه آغاز کنید. تا وقتی که در تئاتر یا فیلم کوتاه، تپش قلب مخاطب را با چشم خودتان ندیده‌اید و تا زمانی که زبان درام را تا مغز استخوان نزیسته‌اید، کلید نزنید. به کمتر از بهترین‌های جهان فکر نکنید، هیچ عذری برای اثر ضعیف پذیرفته نیست، و مهم‌تر از همه، برای سلیقه مخاطب احترام قائل باشید. این مردم شایسته کارهای بزرگ‌اند؛ به شعورشان توهین نکنید.
این کارگردان جوان در پایان با تأکید بر توانایی نسل جدید برای ایجاد تحول در سینمای ایران خاطرنشان کرد: قطعاً و بی‌هیچ تردیدی. ما همان نسلی هستیم که خستگی، سکون و تقلید چند دهه گذشته را شخم خواهیم زد. زمان ساخت درام‌هایی که صرفاً ادای سینما را درمی‌آورند تمام شده است. ما می‌آییم تا سینمایی از جنس التهاب واقعی، فرم بی‌رحمانه، استاندارد نفس‌گیر بصری و آبرومند برای قضاوت در معتبرترین فستیوال‌های جهان مثل کن و ونیز و در عین حال فتح گیشه بسازیم. این یک ادعا نیست؛ آغاز یک شیفت تاریخی در زبان سینمای ایران است.
/